Siyah Türk Nedir?
Ankara’da büyüdüm. 25 yaşındayım, ekonomi okudum, günlük hayatımda verilerle haşır neşir bir genç yetişkinim. Yani hep başımda bir hesap var: Gözlemlerim, çevremde gördüğüm insanlar ve üzerinde düşündüğüm konular da bana hep birer veri gibi geliyor. Bir gün bir arkadaşım, bir kafede sohbet ederken “Siyah Türk nedir?” diye sormuştu. Dürüst olmak gerekirse, bu soruya kolayca bir cevap veremedim. Çünkü o an, “Siyah Türk” terimi biraz karmaşık ve birçok açıdan tartışılabilir bir kavram gibi geldi bana. Ama sonra konuya biraz daha derinlemesine bakınca, gerçekten düşündürücü ve hatta karmaşık bir gerçeklikle karşılaştım. Hadi gel, birlikte bakalım: “Siyah Türk nedir?”
Siyah Türk Kavramı: Tanım ve Tarihçe
Öncelikle “Siyah Türk” teriminin ne anlama geldiğini, daha doğrusu nasıl şekillendiğini anlayalım. Türkiye’deki etnik çeşitlilik genellikle çok göz önünde olmasa da var. Birçok kültür, din ve ırk bir arada yaşamayı sürdürüyor. Ancak “Siyah Türk” kavramı, bir anlamda etnik çeşitliliğin görmezden gelinen, çoğu zaman dışlanmış bir boyutuna işaret eder. Bu terim, genellikle Afrika kökenli Türk vatandaşlarını tanımlamak için kullanılıyor. Yani, Türkiye’ye göç eden Afrikalıların ya da burada doğup büyüyen Afro-Türklerin yaşadığı kültürel ve toplumsal sorunları ifade eden bir kavram.
İçinde yaşadığımız toplumda, çoğunlukla beyaz tenli ve Türk kökenli insanların egemenliği hissedilir. Ancak, Ankara’nın kenar mahallelerinde, İstanbul’un arka sokaklarında, hatta Antalya’daki bazı bölgelerde Afrikalı kökenli insanlarla karşılaşmak hiç de nadir değil. Bu insanlar, çoğu zaman Türkiye’de “Siyah Türk” olarak adlandırılıyor. Bu kavram, aslında kimlik ve aidiyetle ilgili çok önemli bir tartışma başlatıyor.
Geçmişten Günümüze: Bir Göç Hikayesi
Bir iş arkadaşım vardı, ismi Malik. Malik’in ailesi yıllar önce Somali’den Türkiye’ye göç etmiş. O, burada doğmuş ve büyümüş bir genç. Çalıştığımız ofiste, bazen sohbetler sırasında, “Sen Türkiye’de doğdun ama hep yabancı gibi hissettin mi?” diye sormuştum. “Evet,” demişti, “Ama burası da evim, kendimi buraya ait hissediyorum. Ancak bazen insanların bakışları, bana buranın ‘tam’ sahibi olmadığımı hatırlatıyor.” O an, bana “Siyah Türk” olmanın ne demek olduğunu gerçekten anlatmıştı. Çünkü Malik, Türk vatandaşıydı, ancak görünüşü nedeniyle toplumdan dışlanıyordu.
Bunun en temel nedeni, ırkçılık ve ayrımcılıkla ilgili toplumsal kalıpların kökleşmiş olmasıydı. Türkiye’deki siyahların yaşadığı zorluklar, her ne kadar görünürde azalmış gibi gözükse de, hala derinlerde bir “farklılık” yaratmaya devam ediyordu. Yaşadığımız toplumda, başta kültürel zenginlik ve çeşitlilik vurgulansa da, bazen “Siyah Türk” olmak, hiç de kolay bir kimlik olmuyordu.
Ekonomik ve Sosyal Zorluklar: “Siyah Türk” Olmanın Güçlükleri
Ekonomi perspektifinden bakıldığında, “Siyah Türk” olmanın getirdiği eşitsizlikler gerçekten de gözle görülür şekilde mevcut. Türkiye’deki siyah nüfus, genellikle alt gelir grubuna daha yakın. Çoğu Afro-Türk, iş gücünde genellikle düşük ücretli, geçici işlerde çalışmak zorunda kalıyor. Üstelik, eğitim olanaklarına ulaşmak, çoğu zaman sınırlı kalıyor. Malik’in verdiği örneklerden biri de, kendi eğitim hayatında yaşadığı zorluklar üzerineydi. O, bazen kendisini, sınıf arkadaşlarından daha düşük kabul edilerek değerlendirildiğini hissediyordu. Bu, onun geleceğe olan bakış açısını da etkiliyordu.
İstatistikî bir gerçek: Türkiye’deki Afro-Türklerin eğitim seviyesinin, genel nüfusa kıyasla düşük olduğu verilerle ortaya çıkıyor. 2016 yılında yapılan bir araştırma, Türkiye’deki siyahların genellikle düşük gelirli ve düşük eğitim seviyelerine sahip olduğunu göstermekteydi. Bu da, “Siyah Türk” olmanın getirdiği toplumsal zorlukların sadece kültürel değil, ekonomik açıdan da ciddi olduğunu ortaya koyuyor.
Kimlik ve Aidiyet: Nerede Başlar, Nerede Biter?
Siyah Türk kavramı, aynı zamanda kimlik ve aidiyet meselesine de ışık tutuyor. “Siyah Türk” olmak, kendini hem Türk hem de Afrikalı hissetmenin, bir anlamda bu iki kimliği birleştirmenin getirdiği bir belirsizlik durumunu yansıtıyor. Birçok Afro-Türk, hem kendi köklerinden hem de yaşadığı toplumdan beslenen bir kimlik arayışında. Ama bazen, toplumda daha çok “Türk” kimliği baskın olduğu için, “Siyah Türk” olarak tanımlanmak, kişinin hem kendi kökenlerinden hem de bulunduğu toplumdan dışlanma hissiyle yüzleşmesine sebep oluyor.
Geçtiğimiz yıllarda bir dostumun düğününe gitmiştim. Düğün, çeşitli etnik kökenlerden gelen arkadaşlarımın bir arada olduğu çok kültürlü bir atmosferdeydi. O akşam, bir arkadaşım, şaka yollu, “Siyah Türklerin ülkesinde yaşamak, o kadar da kolay değil,” dedi. Herkes güldü, ama bir yandan da konu derinleşti. Çünkü gerçekten de, o gece konuştuğumuz insanlar, Türkiye’deki etnik çeşitliliğin sadece “görünür” kısmını değil, aynı zamanda “görünmeyen” kısmını da tartışıyorlardı.
Sonuç: Siyah Türk Olmak
Sonuç olarak, “Siyah Türk” olmak, sadece bir kimlik meselesi değil, aynı zamanda toplumsal eşitsizliklerin ve kültürel ayrımcılığın da bir yansıması. Türkiye’deki siyahlar, çoğu zaman hem Afrikalı hem de Türk kimlikleri arasında bir köprü kuruyorlar. Ancak bu, toplumun her kesiminde karşılaştıkları zorlukları göz önünde bulundurursak, çok da kolay bir durum değil. Afro-Türkler, Türkiye’nin çok kültürlü yapısının belki de en göz ardı edilen, ama bir o kadar da önemli bir parçasıdır. Bu, hem bir kimlik meselesi hem de toplumsal bir gerçekliktir.